نفع بخشد و رياح را تحليل كند و تجويد هضم نمايد و سنجرينيا نيز در اين باب نفع عجيب دارد و جوارش فلافلى جوارش عنبر و مثروديطوس و ترياق كبير و جوارش انجدان و جوارش صعتر و فوتنج و عود مانند آن نافع و اين معجون نافع نفخ و رياح است زيره‌ى كرمانى و نبطى و نانخواه و تخم كرفس بستانى هر واحد سه درم تخم كرفس جبلى حب بلسان عود و شونيز مصطكى هر واحد دو درم و نيم خولنجان و زنجبيل و فلفل سياه و سفيد و تخم سداب هر واحد يك نيم درم جندبيدستر و قنه هر واحد يك درم قنه را به روغن ترنج يا به روغن بلسان بگدازند و به ادويه آلوده به عسل كف گرفته بسرشند و شربت نيم درم تا يك درم به آب مطبوخ زيره‌ى كرمانى يا شراب ريحانى يا آبى كه در آن تخم سداب و تخم كرفس جوشانيده باشند به حسب مقدار قوت علت و ضعف آن و بايد كه نظر كنند اگر طبيعت مع ذلك يابس باشد شهرياران و ايارج مخمر به عسل به آب مطبوخ انيسون و تخم كرفس بدهند . و اگر طبيعت نرم باشد حب الرشاد بريان يا زيره‌ى كرمانى منقوع در سركه و مقلو دهند . صاحب اقتباس گويد كه اگر قراقر به سبب تناول چيزهاى مولد رياح چون خيار و بادرنگ و كدو و باقلا و فل و لوبيا و گوشت گاو ميش باشد آن را موقوف دارند و نمك سليمانى دهند و شيره‌ى باديان نه ماشه و انيسون و زيره‌ى سفيد و نانخواه هر يك سه ماشه در عرق باديان و گلاب هر يك نه توله و نبات سه توله نوشانند و معجون پودينه به نسخه‌ى قادرى با شربت نانخواه دهند و معجون ابهل همين اثر دارد غذا گنجشك و سنگخواره و مرغ به نان خشكار دهند . و اگر با قراقر درد شكم بود زراوند مدحرج تخم سداب نعناع خشك هر يك يك توله جندبيدستر چهار ماشه نبات برابر همه سفوف ساخته نه ماشه با عرق باديان و نانخواه هفت توله دهند . علاج نفخ و قراقر از بلغم هرچه در علاج امراض معده بلغمى مذكور شد به عمل آرند . و ايضاً بنا بر تحليل و نضج اين مطبوخ دهند انيسون صعتر بيخ كرفس هر يك هفت ماشه باديان بادرنجبويه تخم قرطم هر يك نه ماشه جوشانيده گلقند عسل چار توله داخل كرده دهند و وقت ظهور نضج افاويه تنقيه كنند و در مطبوخ مذكور مناى مكى يك توله تربد سفيد نه ماشه زنجبيل سه ماشه خيارشنبر هفت توله ترنجبين چهار توله شربت دينار چهار توله روغن بادام هفت ماشه افزايند و صبح تبريد از شيره‌ى باديان نه ماشه شيره‌ى و زيره‌ى سفيد سه ماشه و انيسون هفت ماشه و الايچى كلان پنج عدد و در گلاب پاو آثار برآورده شربت بزورى حار چهار توله داخل كرده تخم حرف نه ماشه پاشيده بنوشند غذا شورباى مرغ با نان روده بعد حصول تنقيه بهر تحليل ماده‌ى نفخ جوارش مصطكى با عرق صعتر يا سنبل بدهند . و ايضاً علاج اين نوع اسهال به حب صبر يا حب ايارج يا شهرياران يا حب سكنجبين و مانند آن است و قى نمايند اگر زمانه تابستان باشد و تقويت معده به مثل حلنجبين مع انيسون به آب طبيخ كمون و كرديا و عود و سداب و نعناع و مصطكى و قرنفل نمايند و غذا زيرباج بچه‌ى مرغ يا تيهو و يا لحوم مشوى سازند . ذكر بعض ادويهء نافع نفخ : [ نسخه 1 ] كلويخى و يا خولنجان ساده به عسل آميخته به قدر جوزه صبح و شام خوردن و يا شونيز درست به آب گرم استعمال كردن در رفع نفخ و تحليل رياخ نافع است و كذا مصطكى به شهد سرشته در تحليل نفخ و تسكين درد معده‌ى ريحى مجرب است و كذا نانخواه با سركه خوردن و يا زيت طلا ساختن به غايت مفيد . جوارش انجدان نافع براى نفخ شكم و قراقر و هضم طعام و برودت معده و گروه [ صفت آن ] تخم انجدان خوشبو سيزده درم فلفل تخم كرفس هر يك دوازده درم فطراساليون پودينه‌ى خشك سيساليوس هر يك سه درم كوفته بيخته به عسل كف گرفته به قدر حاجت بسرشند . جوارش كمونى صغير نافع نفخ و رياح و تقويت معده و دفع رطوبات آن [ صفت آن ] زيره‌ى سياه مدبر يك‌صد مثقال زنجبيل بست مثقال فلفل برگ سداب در سايه خشك كرده بوره‌ى ارمنى هر يك ده مثقال كوفته بيخته با عسل مصفى سه وزن ادويه بسرشند خوراك يك مثقال . حب حلتيت كه جهت رياح معده عجيب التأثير است [ صفت آن ] زنجبيل دو دام سها گه بريان پوست هليله‌ى زرد نمك لاهورى حلتيت هر واحد يك دام كوفته بيخته به آب برگ سهجنه حب به قدر كنار دشتى بندند خوراك يك حب . [ سفوف براى نفخ معده و كبد و طحال ] سفوف براى نفخ معده و كبد و طحال و قراقر و در و معده و جگر و سپرز و امعا كه از ريح بود و مقورى معده و رافع فساد هضم و درد گرده و قولنج ريحى و ريح بواسيرى را مفيد و هاضم و مشهى است [ صفت آن ] زيره‌ى سياه و سفيد هر دو مدبر به سركه هر واحد پنج درم نانخواه باديان هر يك شش درم آمله هليله‌ى سياه سعد كوفى قرنفل دانهء هيل كندر پوست هليله اشخار هر يك دو درم سهاگه بريان اجمود دارفلفل تخم گندنا شونيز گندهك هر يك سه درم پودينه چار درم كپور كچرى پنج درم سنبل الطيب يك درم نوشادر مصعد سه توله تربد سفيد چار توله زنجبيل انار دانه‌ى ترش هر يك نه درم كوفته بيخته مقل ازرق حلتيت هر يك سه درم به آب گندنا حل كرده آميزند و پوست بيخ اگ موصلى سهجنه هر يك هفت توله باريك سائيده نمك طعام نمك لاهورى هر يك پنج درم